2026 жылғы 23 тамызда Қазақстанда жаңа бір палаталы Құрылтай депутаттарының алғашқы сайлауы өтеді. Дауыс беруге сайлау күні 18 жасқа толған және белсенді сайлау құқығына ие еліміздің әрбір азаматы қатыса алады.
Сайлау Қазақстан Президентінің Жарлығымен тағайындалды. Қазақстандықтар бес жыл мерзімге 145 депутатты сайлайды. Жаңа Құрылтай бұрынғы екі палаталы Парламенттің, яғни Сенат пен Мәжілістің орнына келеді.
Қазақстанның бүкіл аумағы бірыңғай сайлау округі болады. Бұл Астана, Алматы, Шығыс Қазақстан облысы және басқа өңірлердің тұрғындары бірдей бюллетень алып, жалпыұлттық партиялық тізімдерге дауыс береді деген сөз. Бұл сайлауда бірмандатты округтер болмайды.
18 жасқа толған Қазақстан азаматтары дауыс беруге құқылы. Сот әрекетке қабілетсіз деп таныған азаматтар, сондай-ақ сот үкімімен бас бостандығынан айыру орындарында жазасын өтеп жүрген адамдар сайлауға қатыспайды.
Сайлау науқаны басталған кезде тізілімде 12 миллион 561 мың 644 сайлаушы болды. Дауыс беру үшін 10 427 учаске қарастырылған. Оның 82-сі Қазақстаннан тыс жерлерде, 64 мемлекетте ашылады, деп хабарлады Орталық сайлау комиссиясы.
Сайлаушылар тізімі учаскелік комиссияларға 2 тамызға дейін беріледі. 7 тамыздан бастап азаматтар тұрғылықты жері бойынша тізімге енгізілгенін тексере алады.
Егер сайлаушы дауыс беру күні басқа елді мекенде болса, алдын ала есептен шығару куәлігін ала алады. Куәліктер 7 тамыздан 22 тамыз сағат 18:00-ге дейін беріледі.
Сайлаушылар жекелеген кандидаттарға емес, жеті саяси партияның біріне дауыс береді. Бюллетеньде «Бәріне қарсымын» деген жол да болады.
Жеребе қорытындысы бойынша партиялар мынадай тәртіппен орналасты:
- «Әділет» партиясы.
- Жалпыұлттық социал-демократиялық партия.
- Қазақстанның «Байтақ» жасылдар партиясы.
- Қазақстан Халық партиясы.
- «Ауыл» партиясы.
- Қазақстанның «Ақ жол» демократиялық партиясы.
- «Respublica» партиясы.
ОСК барлығы 545 кандидатты тіркеді. Осылайша, бір депутаттық мандатқа орта есеппен төртке жуық адам үміткер.
Тіркелген кандидаттардың арасында 172 әйел және 373 ер адам бар. Партиялық тізімдерге 35 жасқа толмаған 74 адам және мүгедектігі бар 19 адам да енгізілген. ОСК мәліметінше, әйелдердің, жастардың және мүгедектігі бар адамдардың жиынтық үлесі 43,9%-ды құрады.
Депутаттық мандаттарды бөлуге қатысу үшін партия кемінде 5% дауыс жинауы керек. Белгіленген межеден өткен партиялар арасында орындар дауыс беру нәтижесіне сәйкес пропорционалды түрде бөлінеді.
Алайда сайлаушылар партиялық тізім ішінен нақты бір кандидатты таңдай алмайды. Нәтижелер жарияланғаннан кейін депутаттық мандатты қай кандидат алатынын партия басшылығы өзі анықтайды.
Әр партия алған орындардың кемінде 30%-ын әйелдер, жастар және мүгедектігі бар адамдар жиынтық түрде иеленуі тиіс. Бұл талаптар «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңда бекітілген.
23 тамызда дауыс берудің негізгі уақыты жергілікті уақыт бойынша 07:00-ден 20:00-ге дейін белгіленді. Жекелеген учаскелерде уақыт өзгеруі мүмкін, бірақ дауыс беру 06:00-ден ерте басталып, 22:00-ден кеш аяқталмауы тиіс. Сайлау комиссиялары 12 тамызға дейін азаматтарға дауыс беру орны мен уақыты туралы хабарлауы керек.
Сайлау алдындағы үгіт 22 тамыз сағат 00:00-ге дейін жалғасады. 22 тамыз тыныштық күні болады. Сондай-ақ 18–23 тамыз аралығында қоғамдық пікір сауалнамаларының нәтижелерін, болжамдарды және сайлауға қатысты өзге де зерттеулерді жариялауға тыйым салынады.
ОСК сайлаудың түпкілікті қорытындысын 2026 жылғы 1 қыркүйектен кешіктірмей анықтап, жариялауы тиіс.