Бұл құжат кәсіпорындар, автокөліктер және жеке сектор атмосфераға қанша зиянды зат шығаратынын көрсетуі тиіс. Бұған дейін өнеркәсіптік қалада мұндай экологиялық есеп жүргізілмеген. Сондықтан әр ластаушы көздің үлесін анықтау қиын болды.
Экологтер жобаның әзірленетіні туралы салалық министрлікпен өткен кеңесте хабарлады. Шекті жол берілетін шығарындылар томында кәсіпорындардың атмосфералық ауаға шығара алатын зиянды заттарының ең жоғары көлемі белгіленеді.
Өскемен үшін бұл мәселенің маңызы зор. Смог әлдеқашан қаланың басты экологиялық проблемасына айналды. Алайда «кім кінәлі және оның үлесі қанша?» деген сұраққа мамандарда нақты жауап болмады. Енді ластаушы көздердің үлесін болжам мен өзара айыптауға емес, нақты сандарға сүйеніп анықтау жоспарланып отыр.
Экологтердің зерттеуіне сәйкес, өткен жылы Өскемен атмосферасына 158 мың тонна зиянды зат шығарылған. Оның жартысынан астамы автокөліктерге тиесілі – 90 мың тонна. Өнеркәсіптік кәсіпорындар 54 мың тонна, ал жеке сектордағы пештер 14 мың тоннадан астам зиянды зат шығарған.
ШЖШ томы тиімді мониторинг жүйесін құруға және қаланың нақты бір нүктесіндегі ауа сапасына әр нысанның қаншалықты әсер ететінін анықтауға мүмкіндік береді. Бұл жерде тек өнеркәсіптік кәсіпорындар ғана емес, автомобиль жолдары мен жеке үйлер де есепке алынады.
– Қарапайым тілмен айтқанда, атмосфералық ауаға кім қанша шығарындылар шығаратынын түпкілікті анықтаймыз. Автокөліктердің, жеке сектордағы үйлердің және кәсіпорындардың үлесін ажыратамыз. ШЖШ томын әзірлеу жергілікті атқарушы органдардың құзыретіне жатады. Бүгінде Өскемен қаласының әкімдігі осы мәселемен айналысып жатыр, – деді ШҚО бойынша экология департаментінің басшысы Асет Сүлейменов.
Сонымен қатар елдегі 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жеке кешенді қорытынды әзірлеуі тиіс. Мұндай құжат әр өндірісті экологиялық жаңғырту жоспарына айналады. Онда шығарындыларға, төгінділерге және қалдықтарды орналастыруға қойылатын талаптар біріктіріліп, кәсіпорында іске асырылатын экологиялық бағдарламалар көрсетіледі.
Кешенді қорытынды 10 жыл бойы қолданылады. Экологтердің пікірінше, жаңа тетік қоршаған ортаның жағдайын жақсартып, өнеркәсіп секторының жұмысын ашық ете түседі. Қалай болғанда да, шығарындыларды жалпылама тұжырымдардың тасасына жасыру әлдеқайда қиындайды.
Кешенді экологиялық рұқсат алмаған кәсіпорындар қоршаған ортаға шығарған эмиссиялары үшін жыл сайын екі есе мөлшерде төлем жасайды. Енді таза ауаға ұмтылысты экологиялық жауапкершілік қана емес, қомақты төлем де ынталандырады.