Қиыршықтас, құм және минералды ұнтақ асфальтбетонның негізін құрайды. Алайда арнайы байланыстырғыш материал болмаса, олар жолға онша ұқсамайтын, жеке бөлшектерден тұратын қарапайым қоспа болып қалар еді.
Оларды біртұтас әрі берік жабынға битумды байланыстырғыш біріктіреді. Дайын асфальттың құрамынан ол көзге көріне бермейді. Бірақ жолдың көлік қозғалысына, температураның құбылуына, жауын-шашынға және қатаң пайдаланудың басқа да «қызықтарына» қаншалықты төтеп беретіні көбіне дәл осы материалға байланысты.
Асфальтбетон қоспасын өндіру кезінде ыстық битумды байланыстырғыш қиыршықтас, құм және минералды ұнтақты жұқа қабатпен қаптайды. Ол барлық құрамдасты тығыз құрылымға біріктіріп, жабынның көлік доңғалақтарының астында үгітіліп кетуіне жол бермейді.
Битумның арқасында асфальт көлік жүктемесі кезінде беріктігін сақтайды, температура өзгергенде жеткілікті деңгейде иілімді болып қалады және жарықтар мен деформацияларға жақсы төтеп береді. Сондай-ақ байланыстырғыш судың жабынның ішкі қабаттарына өтуіне кедергі жасап, қоспадағы барлық құрамдастың берік байланысуын қамтамасыз етеді.
Қарапайым тілмен айтқанда, битум желім сияқты жұмыс істейді. Бірақ оған қағазды емес, күн сайын жеңіл және ауыр көліктер жүретін жолды ұстап тұруға тура келеді.
Қарапайым битум ба, әлде полимермен күшейтілген түрі ме?
Жол құрылысында битумды байланыстырғыштың негізгі екі түрі қолданылады.
Мұнай жол битумы дәстүрлі материал саналады. Оның сипаттамалары маркасы мен қолданылатын саласына байланысты.
Полимерлі-битумды байланыстырғыш арнайы полимерлер қосылған жетілдірілген құрамнан тұрады. Қоспалар материалдың серпімділігін арттырып, жабынның қарқынды көлік қозғалысы мен температураның құбылуына жақсы төтеп беруіне көмектеседі. Мұндай байланыстырғыш асфальттың жарықтар мен доңғалақ іздеріне төзімділігін де күшейтеді.
Материалдың түрі өңірдің климатына, көлік қозғалысының қарқындылығына, ауыр көліктердің үлесіне және басқа да пайдалану жағдайларына қарай таңдалады. Барлық жолға бірдей жарайтын әмбебап байланыстырғыш жоқ. Материал құжатта әдемі көрінуі үшін емес, нақты жүктеме мен температуралық режимге сай болуы керек.
Битум қалай жолға айналады?
Асфальтбетон өндіру зауыттан басталады. Қиыршықтас, құм және минералды ұнтақ кептіріліп, қыздырылып, белгіленген мөлшерде өлшенеді. Содан кейін барлық құрамдас битумды байланыстырғышпен қатаң белгіленген пропорцияда араластырылады.
Дайын қоспа нысанға жеткізіліп, асфальт төсегішпен жайылады. Одан кейін катоктар жабынды кезең-кезеңімен нығыздайды.
Жұмысшылар әр кезеңде белгіленген температуралық режим мен технологияны сақтауы керек. Қоспа суып қалса, пропорциялар бұзылса немесе асфальт дұрыс нығыздалмаса, сапалы материалдың өзі жабынды құтқара алмайды.
Тегіс, тығыз әрі төзімді жабын қоспаның құрамы, материалдардың сапасы, температура мен нығыздау жұмыстары дұрыс үйлескенде ғана алынады.
Битумның сапасы неге ерекше маңызды?
Дайын жолдың құрамында битум көзге түспейді. Бірақ асфальттың аптап ыстыққа, аязға, жауын-шашынға және күнделікті көлік жүктемесіне қаншалықты төтеп беретіні көбіне соған байланысты.
Сапалы әрі дұрыс таңдалған байланыстырғыш асфальтбетонның қызмет ету мерзімін ұзартады, беріктігін сақтауға көмектеседі және жарықтардың, доңғалақ іздері мен басқа да ақаулардың мерзімінен бұрын пайда болу қаупін азайтады.
Сондықтан жолдың ұзаққа шыдауы тек берік қиыршықтас пен техниканың дәл жұмысына байланысты емес. Барлық құрамдасты біртұтас жабынға біріктіретін материал да маңызды рөл атқарады. Битум көзге көрінбейді, бірақ онсыз жол тез арада жол болудан қалар еді.