Қазақстан өз зауыттарына, шикізатты өңдеуге және азық-түлік өндірісіне басымдық беріп отыр. 2026 жылдың алғашқы алты айында отандық кәсіпорындар 466,1 миллиард теңгеге ұзақ мерзімді тапсырыс алды. Өңдеу өнеркәсібі 9,8%-ға өсті, ал ауыл шаруашылығындағы өндіріс көлемі 2,2 триллион теңгеге жетті. Билік жаңа кәсіпорындар халықты тұрақты жұмыспен қамтып, елдің импортқа тәуелділігін азайтады және бағаны тежеуге көмектеседі деп есептейді.
Ірі компаниялар қазақстандық өнімді сатып алуға міндеттелді
Үкімет Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың экономиканы әртараптандыру жөніндегі тапсырмалары аясында отандық өндірісті дамытып жатыр. Негізгі тетіктердің бірі – қазақстандық кәсіпорындар өнімінің кепілді өткізілуі.
2026 жылдың алғашқы алты айының қорытындысы бойынша жер қойнауын пайдаланушылар мен квазимемлекеттік сектордағы ірі компаниялар жалпы сомасы 466,1 миллиард теңгеге офтейк-келісімшарттар мен ұзақ мерзімді шарттар жасасты.
Енді заңнама ірі компаниялар мен мемлекеттік органдарды тауарлар мен қызметтерді тек жергілікті өндірушілерден сатып алуға міндеттейді. Осылайша билік кәсіпорындарға кепілді өткізу нарығын қалыптастырмақ.
Есеп қарапайым: ірі шикізат компаниялары қажетті бөлшектерді үнемі шетелден тасымалдаудың орнына ел ішіндегі зауыттарды дамытуға көмектесіп, оларды бірнеше жылға алдын ала тапсырыспен қамтамасыз етуі керек. Ірі кәсіпорындар мен мемлекеттік құрылымдардың айналасында жергілікті өндірістер желісін құру жоспарланған.
Нақты өндірушілерді «қағаз жүзіндегі» компаниялардан ажыратып жатыр
Мемлекеттік келісімшарттар өздерін тек таныстырылымдар мен тендерлік өтінімдерде өндіруші деп көрсететін компанияларға бұйырмауы үшін Үкімет «Қазақстандық тауар өндірушілер тізілімі» бірыңғай цифрлық жүйесін іске қосты.
Жүйе өндірістік қуаттарды тексеріп, жалған өндірушілерді анықтайды. Бүгінде онда 6,6 мыңнан астам компания авторизациядан өтті.
Олардың ішінде:
- 4467 өндіруші Қазақстанда толық өндірілген тауарлар шығарады;
- 2146 компания қайта өңделген тауарлар өндіреді.
Билік цифрлық тексеру сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтып, мемлекеттік қолдауды мөрі, директоры және нық көзқарасы ғана барларға емес, нақты жабдығы, қызметкерлері мен өндірісі бар кәсіпорындарға бағыттауға көмектеседі деп отыр.
«Бәйтеректің» мүмкіндігі сегіз триллион теңгеге жетті
Нақты секторды несиелендіруді кеңейту үшін Үкімет «Бәйтерек» холдингінің капиталын бір триллион теңгеге дейін ұлғайтты. Соның нәтижесінде холдингтің бизнесті қолдауға арналған жалпы қаржылық мүмкіндігі сегіз триллион теңгеге жетті.
Қазірге дейін холдинг институттары төрт триллион теңгеден астам қаржыны игерді. Сегіз мыңнан астам бизнес субъектісі қолдау алды. Олардың 96%-ы шағын және орта кәсіпкерлікке жатады.
2027 жылға қарай «Бәйтерек» құрылымдары арқылы берілетін қаржы көлемі 10 триллион теңгеге жетуі керек.
Өңдеу өнеркәсібі 9,8%-ға өсті
2026 жылдың алғашқы алты айында өңдеу өнеркәсібі 9,8% өсім көрсетті. Жаңа өндірістерге қажетті инфрақұрылымды 18 арнайы экономикалық аймақ, 67 индустриялық және 34 шағын өнеркәсіптік аймақ қалыптастырып отыр.
Ақтөбе, Қызылорда және Атырау облыстарындағы алаңдардан кейін билік 2026 жылы Жамбыл облысында жаңа «ИТЛК Алатау» арнайы экономикалық аймағын құрды.
Экономикалық және өнеркәсіптік аймақтарда 558 жоба іске қосылды. Олардың 85-ін жүзеге асыруға шетелдік инвесторлар қатысты. Тартылған тікелей шетелдік инвестициялар көлемі бір триллион теңгеден асты.
Инвестициялық штаб биыл жалпы сомасы үш триллион теңгеден асатын 18 инвестициялық келісімге қол қойды.
Елде 17 серпінді жоба жүзеге асырылып жатыр
Үкімет Президенттің тікелей тапсырмасымен қолға алынған 17 ірі жобаға ерекше назар аударып отыр. Олар отандық шикізатты терең өңдеп, сабақтас өндірістерді дамытуға мүмкіндік беруі керек.
Автомобиль өнеркәсібінде Қостанай облысындағы KIA Qazaqstan және Алматыдағы «Astana Motors Manufacturing Kazakhstan» ЖШС зауыттары жұмысын бастады.
Сонымен қатар елде мына бағыттар бойынша жұмыстар жүргізіліп жатыр:
- Павлодар облысында «Mineral Product International» ЖШС металлургиялық кластерін құру;
- Qarmet комбинатын жаңғырту;
- Абай облысында мыс балқыту зауытын салу;
- Атырау облысында «Силлено» ЖШС газ-химия кешенін салу;
- Атырау облысында «Бутадиен» ЖШС газ-химия кешенін салу.
Жалпы 2026 жылы Қазақстанда 1,7 триллион теңгеге 200 индустриялық жоба жүзеге асырылмақ. Жаңа кәсіпорындар шамамен 18 мың тұрақты жұмыс орнын ашуы керек.
Бүгінде елде 267 миллиард теңгенің 77 жобасы іске қосылып, 4,5 мың жұмыс орны құрылды.
Кәсіпорындар жобалық қуатына шыққаннан кейін жыл сайын шамамен 1,5 триллион теңгенің өнімін өндіре алады. 500 миллиард теңгенің тауарын экспортқа шығару жоспарланған.
2026 жылы кәсіпорындар бұған дейін Қазақстанда өндірілмеген 15-тен астам тауар түрін шығара бастауы керек. Олардың қатарында ірі габаритті машина жасау тораптары, арнайы техника, сутегі және күрделі минералды тұздар бар.
Мұнай-газ химиясы саласында былтыр өндіріс екі есе өсіп, 619 мың тоннаға жетті. Биылғы алғашқы бес айда 225,3 мың тонна өнім шығарылды.
Ауыл шаруашылығындағы өндіріс 2,2 триллион теңгеге жетті
Агроөнеркәсіп кешенінде де өсім байқалады. 2026 жылдың алты айында ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі 4,4%-ға ұлғайып, 2,2 триллион теңгеге жетті.
Алғашқы бес айда ауыл шаруашылығына салынған инвестициялар 36,4%-ға өсті. Азық-түлік өндірісіне салынған қаржы 2,7 есе артып, 207,3 миллиард теңгеге жетті.
«Ауыл аманаты» бағдарламасы ауыл кәсіпкерлерін қолдаудың негізгі құралдарының бірі болып қала береді. Биыл бағдарлама арқылы 29,4 миллиард теңгеге 2 738 жоба қаржыландырылды.
Жалпы 2026 жылы бағдарламаға 100 миллиард теңге бөлу жоспарланған. Қаражат ауылдар мен шағын қалалардың тұрғындары қолға алатын 5,4 мың жобаға бюджеттік микрокредит және лизинг беруге жұмсалады.
Егіс алқабы 23,8 миллион гектарға дейін ұлғайды
2026 жылы Қазақстандағы жалпы егіс алқабы 23,8 миллион гектарға жетті. Бұл бір жыл бұрынғы көрсеткіштен 180 мың гектарға көп.
Аграрийлер дәнді және дәнді-бұршақты дақылдарға шамамен 15,8 миллион гектар бөлді. Майлы дақылдардың алқабы 4,3 миллион гектарды, мал азығы дақылдары 3,3 миллион гектарды құрады.
Майлы және мал азығы дақылдары алқабының ұлғаюы өсімдік шаруашылығын әртараптандырумен және табысы жоғары бағыттарға көшумен байланысты.
Мал саны өсіп келеді
Мал шаруашылығында ауыл шаруашылығы жануарларының негізгі түрлері көбейді.
Ірі қара саны 5,8%-ға өсіп, 9,3 миллион басқа жетті. Жылқы саны 7,4%-ға артып, бес миллион басты құрады. Түйе саны 3,6%-ға көбейіп, 312 мың басқа жетті.
Сонымен бірге мал шаруашылығы өнімдерінің өндірісі де артты:
- сойыс салмағындағы ет өндірісі 5,5%-ға өсіп, 559 мың тоннаға жетті;
- сиыр сүтінің өндірісі 2,4%-ға артып, 1,9 миллион тоннаны құрады;
- жұмыртқа өндірісі 7,9%-ға өсіп, 2,4 миллиард данаға жетті.
Агроөнеркәсіп кешеніне ірі халықаралық инвесторлар келіп жатыр
Ауыл шаруашылығы министрлігі саланы дамытудың 2026–2028 жылдарға арналған жол картасын әзірледі. Оның аясында тараптар 13 ірі халықаралық инвестициялық келісімге қол қойды.
Ірі жобалардың қатарына мыналар кірді:
- «Shengtai Biotech» ЖШС, Fufeng Group, ҚХР – құны $1,5 миллиард болатын жүгеріні терең өңдеу зауыты;
- «Азия Алтын Дән» ЖШС, Dalian Hesheng Holdings Group, ҚХР – Ақмола облысында құны $650 миллион болатын астықты терең өңдеу зауыты;
- «Alsera KZ» ЖШС, Alarko Holding, Түркия – құны $650 миллион болатын мегажылыжай кешені;
- «QazaqArab Sugar» ЖШС, Al Khaleej, БАӘ – Алматы облысында құны $580 миллион болатын қант зауыты;
- «Kazak Protein» ЖШС, Tiryaki Holding, Түркия – Астанада құны $320 миллион болатын астықты терең өңдеу кешені;
- «Carlsberg Central Asia» ЖШС, Дания – құны 216,3 миллиард теңге болатын алкогольсіз сусындар өндіретін зауыт;
- Mars Petcare – Алматы облысында құны 88,8 миллиард теңге болатын жаңа өндіріс;
- Кока-Кола Алматы Боттлерс – Алматы облысында құны 41,8 миллиард теңге болатын жаңа өндіріс.
Қазақстандық техника сатып алудың 95%-ын құрады
2026 жылы ауыл шаруашылығы техникасын жылдық 5%-бен жеңілдетілген лизингке беру бағдарламасының қаржыландырылуы 350 миллиард теңгеге дейін ұлғайтылды. Соның арқасында техника паркін жаңарту қарқыны 6,5%-ға жетті.
Бағдарлама іске қосылғаннан кейінгі екі жылда аграрийлерге жеткізілген ауыл шаруашылығы техникасының көлемі 35%-ға өсті.
Бір жыл бұрын ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер 25 мың техника сатып алды. Оның 10,4 мың данасы лизинг тетіктері арқылы алынды.
Қазақстанда құрастырылған техниканың жалпы сатып алудағы үлесі 95%-ға дейін өсті. Қазір елде тракторлар мен комбайндардың ішкі нарығының 90%-ын қамтамасыз ететін 10 негізгі зауыт жұмыс істейді.
Қазақстанда John Deere техникасын Қостанайда және CLAAS техникасын Петропавлда құрастыру да жергіліктендірілді.
Ішкі нарық отандық өніммен 80–100% қамтылған
Ауыл шаруашылығы мен тамақ өнеркәсібінің дамуы дүкендердегі тауар түрлері мен бағаға тікелей әсер етуі керек.
2026 жылдың алғашқы жартысында азық-түлік өндірісінің нақты көлем индексі 114,7%, сусындар өндірісінде 104,4% болды.
Негізгі өнімдердің бірқатарында өндіріс өсті. Олардың қатарында:
- ет;
- шұжық өнімдері;
- өсімдік майы мен сары май;
- ірімшік пен сүзбе;
- қышқыл сүт өнімдері;
- жарма;
- макарон өнімдері;
- күріш;
- кондитерлік өнімдер;
- өңделген көкөністер бар.
Негізгі азық-түлік түрлері бойынша Қазақстанның ішкі нарығы отандық тауарлармен 80–100% қамтылған.
Билік ішкі өндірістің артуы бағаны тежеуге және шетелдік жеткізілімдерге тәуелділікті азайтуға көмектеседі деп есептейді. Алайда мәселе толық шешілген жоқ. Алты санат бойынша импортқа тәуелділік сақталып отыр:
- құс еті;
- балық;
- шұжық өнімдері;
- ірімшік;
- қант;
- алма.
Импортқа тәуелділікті жаңа кәсіпорындарды іске қосу арқылы азайту жоспарланған.
Үкімет ірі сауда желілерімен тікелей жұмыс кездесулерін өткізіп, өңірлерде фермерлік жәрмеңкелер ұйымдастырып жатыр. Онда өндірушілер тауарларын артық делдалсыз, нарық бағасынан 15–20% арзан сатады.
Осылайша билік бір мезетте үш міндетті шешуге тырысып отыр: отандық кәсіпорындарды тапсырыспен қамту, жұмыс орындарын ашу және бағаны тежеу. Қаржы триллиондап, жобалар жүздеп есептеледі. Енді оның нәтижесін статистикалық есептер ғана емес, дүкен сөрелерінің алдында тұрған сатып алушылар да байқауы керек.
